Korte woon-werkritten: de vergeten besparing in mobiliteitsbeleid

Veel werkgevers zoeken naar manieren om mobiliteitskosten te beheersen. De aandacht gaat dan vaak naar grote thema’s zoals leasebeleid, elektrificatie, hybride werken, parkeerdruk en de CO₂-rapportage. Logisch, want daar spelen grote kosten en strategische keuzes. Maar wie mobiliteitskosten wil verlagen, hoeft niet altijd te beginnen met grote beleidswijzigingen. Soms zit de winst juist in gedrag dat dagelijks terugkomt. Zoals de korte woon-werkrit.

In onze analyse van korte woon-werk- en zakelijke ritten zien we dat ruim driekwart van de ritten tot 15 kilometer nog steeds met de auto of het openbaar vervoer wordt afgelegd. Slechts 23% van deze korte ritten wordt met de fiets gemaakt. Dat is opvallend, want een afstand tot 15 kilometer is voor veel medewerkers goed te fietsen, zeker met een e-bike.

Daar ligt een kans voor HR. Voor medewerkers kan vaker fietsen een netto voordeel opleveren van ruim €500 per jaar. Voor werkgevers kan iedere medewerker die korte OV-ritten verruilt voor de fiets ongeveer €50 per jaar besparen. Bij 100 overstappende medewerkers loopt dat op tot zo’n €5.000 per jaar. En dan zijn indirecte voordelen, zoals minder parkeerdruk, vitalere medewerkers, minder verzuim en hogere medewerkerstevredenheid, nog niet eens meegerekend.

Een hogere fietsvergoeding klinkt op het eerste gezicht als extra kosten. Toch levert het bij korte afstanden juist een besparing op, omdat korte ritten met het openbaar vervoer per kilometer relatief duur zijn. Vaste opstaptarieven tellen bij korte afstanden zwaar mee, waardoor een korte rit met bus, tram of metro al snel rond de € 0,35 per kilometer kost.

Veel werkgevers vergoeden fietskilometers nu met € 0,23 per kilometer: het bedrag dat maximaal onbelast mag worden vergoed. Voor medewerkers is dat mooi meegenomen, maar het is niet altijd genoeg om gedrag te veranderen. Zeker niet als zij gewend zijn om met het OV te reizen en die kosten volledig vergoed krijgen.

Een werkgever kan de fiets aantrekkelijker maken door de fietsvergoeding te verhogen naar bijvoorbeeld € 0,30 per kilometer. Daarmee ontstaat voor de medewerker een duidelijker financieel voordeel. Fietsen levert dan meer op, terwijl de medewerker geen OV-kosten maakt en bij autoritten ook nog brandstofkosten bespaart.

Voor de werkgever blijft het tegelijkertijd financieel interessant. Het deel boven de onbelaste vergoeding, dus de extra € 0,07 per kilometer, is belast. Als je rekent met reguliere werkgeverslasten van ongeveer 20% over dat brutodeel, kost die extra € 0,07 in de praktijk ongeveer € 0,084. De totale kilometerkosten voor de werkgever komen dan uit op circa € 0,314 per fietskilometer.

Dat is nog steeds lager dan de ongeveer € 0,35 per kilometer van een korte OV-rit. Met andere woorden: een hogere fietsvergoeding kan medewerkers motiveren om vaker de fiets te pakken, terwijl de werkgever per kilometer minder betaalt dan bij een vergelijkbare korte OV-rit.

Uit de analyse blijkt dat een medewerker op korte afstanden gemiddeld 1.420 kilometer per jaar met het OV reist. Als die kilometers verschuiven naar de fiets, dalen de kosten voor de werkgever van ongeveer € 497 per jaar naar ongeveer € 446 per jaar. Dat is een besparing van circa € 50 per overstappende medewerker per jaar.

De kracht zit vooral in de herhaling. Eén korte rit lijkt klein, maar woon-werkritten komen honderden keren per jaar terug. Daardoor kan een beperkte verschuiving in reisgedrag op organisatieniveau snel optellen.

Voor medewerkers is het voordeel nog concreter. Wie korte autoritten vervangt door de fiets, bespaart brandstofkosten. En wie korte OV-ritten vervangt door de fiets, ontvangt juist een kilometervergoeding die anders niet op de rekening terechtkomt. In de analyse kan dat gezamenlijke voordeel oplopen tot ruim € 500 per jaar.

Dat maakt de fiets niet alleen een duurzame of gezonde keuze, maar ook een financieel aantrekkelijke keuze. Zeker wanneer de werkgever de vergoeding verhoogt en duidelijk uitlegt wat fietsen op jaarbasis kan opleveren.

Daar zit een belangrijke rol voor HR. Veel medewerkers maken hun dagelijkse mobiliteitskeuze uit gewoonte. Ze pakken de auto of het OV omdat ze dat altijd doen, niet omdat ze bewust hebben doorgerekend wat de fiets oplevert. Door het voordeel zichtbaar te maken, kan een werkgever gedrag beïnvloeden zonder medewerkers iets te verplichten.

Veel organisaties hebben al iets geregeld voor de fiets. Bijvoorbeeld een fietsvergoeding, een fietsplan of goede stallingsmogelijkheden. Toch betekent dat niet automatisch dat medewerkers de fiets ook vaker pakken.

Een fietsregeling werkt pas goed als medewerkers weten dat die bestaat, begrijpen wat het hen oplevert en hun kilometers eenvoudig kunnen registreren. Daarom draait het niet alleen om de hoogte van de vergoeding. Het gaat ook om communicatie, gebruiksgemak en duidelijke keuzes in het mobiliteitsbeleid.

Werkgevers kunnen bijvoorbeeld zichtbaar maken wat fietsen financieel oplevert, de fietsvergoeding aantrekkelijker maken voor korte afstanden, medewerkers helpen hun fietskilometers makkelijk te registreren en zorgen voor goede faciliteiten zoals veilige stalling en laadmogelijkheden voor e-bikes.

Juist de combinatie maakt het verschil. Een hogere vergoeding geeft de financiële prikkel. Goede communicatie maakt het voordeel zichtbaar. En eenvoudige registratie voorkomt dat fietsen voelt als extra administratie.

Vandaag is het “Fiets naar je Werk-dag”. Een goed moment om medewerkers te laten ervaren wat fietsen oplevert. Niet alleen in beweging en frisse lucht, maar ook financieel. Toch ontstaat de echte winst pas als fietsen niet beperkt blijft tot één actiedag, maar structureel onderdeel wordt van het mobiliteitsbeleid.

Voor HR ligt hier een concrete kans. Niet door medewerkers te verplichten om te fietsen, maar door de fiets logischer, aantrekkelijker en makkelijker te maken voor ritten waarbij dat goed past. Denk aan een passende vergoeding, duidelijke communicatie, goede faciliteiten en eenvoudige registratie.

Want wie korte ritten slimmer organiseert, werkt tegelijk aan lagere mobiliteitskosten, gezondere medewerkers en een duurzamer mobiliteitsbeleid. Een hogere fietsvergoeding hoeft daarbij geen kostenpost te zijn. Als deze goed wordt ingezet, kan het juist een manier zijn om medewerkers meer voordeel te bieden en als werkgever minder te betalen.

Shuttel analyseerde woon-werk- en zakelijke ritten van circa 50.000 werknemers binnen een afstand tot 15 kilometer. Binnen deze categorie was de gemiddelde enkele reisafstand 9 kilometer. Van de onderzochte kilometers werd 22,9% met de fiets afgelegd, 33,9% met de auto en 43,2% met het openbaar vervoer.

Voor het potentiële voordeel is gekeken naar de kilometers die nu met auto en OV worden afgelegd en in het scenario worden vervangen door de fiets. Daarbij is uitgegaan van 228 werkbare dagen per jaar, één thuiswerkdag per week en een gemiddelde reisafstand van 9 kilometer enkele reis. Het mogelijke netto voordeel voor medewerkers komt in dit rekenvoorbeeld uit op € 501,60 per jaar.